Winner And looser अग्रलेख : दशग्रीव्हा
“यश हे अंतिम नाही, अपयश हे घातक नाही; महत्त्वाचं आहे ते चालत राहणं.” – विंस्टन चर्चिल
आपल्या आयुष्यात आपण अनेक वेळा जिंकतो, अनेकदा हरतो. पण बहुतेक वेळा आपण “हरलो” हे ऐकून हबकलो जातो. समाजात जिंकणाऱ्यांना गौरव मिळतो, आणि हरलेल्यांना उपेक्षा. पण खऱ्या अर्थाने पाहिलं, तर जिंकणं आणि हरणं – दोन्ही तितकंच महत्त्वाचं आहे.
Winner And looser
दोन्ही एकमेकांचे पूरक आहेत आणि दोघांशिवाय जीवन पूर्ण होऊच शकत नाही. जिंकणं: फक्त यश नव्हे, जबाबदारीही कोणत्याही क्षेत्रात – खेळ, नोकरी, शिक्षण, नातं, व्यवसाय – जिंकणं म्हणजे यश मिळवणं. यशाच्या क्षणी आपली मेहनत, कष्ट, चिकाटी, आणि जिद्द यांची फळं मिळतात. पण जिंकणं म्हणजे केवळ विजय नव्हे, ती एक मोठी जबाबदारी देखील असते. यश मिळाल्यानंतर अहंकार निर्माण होणं सहज शक्य आहे. म्हणूनच, जिंकणं हे माणसाची खरी परीक्षा असते – आपण नम्र राहतो का? इतरांची मदत करतो का? की स्वतःलाच श्रेष्ठ समजतो ? हरणं: अपयश नव्हे, शिकवण आहे हरणं कुणालाही नकोसं वाटतं. पण आयुष्यात कुणीही असं नाही की ज्याने कधीही हरलेलं नाही. हरणं ही एक संधी असते – स्वतःकडे नव्यानं पाहण्याची, सुधारण्याची, आणि अधिक चांगलं करण्याची. एखाद्या परीक्षेत नापास होणं, स्पर्धेत हरणं, नोकरी न मिळणं, व्यवसायात नुकसान होणं – हे सगळं “शेवट” नसून “शिकवण” आहे. हरल्यामुळेच माणूस खरा संघर्ष करणारा बनतो. आणि जो खऱ्या संघर्षातून उभा राहतो, त्याचं यश जास्त खोल आणि टिकाऊ असतं. हरणं आणि जिंकणं – अनुभवाचं चक्र जिंकणं आणि हरणं हे अनुभवाचं चक्र आहे. जर एखाद्या व्यक्तीने फक्त जिंकलं आणि कधीच हरलं नसेल, तर त्याचं जगणं एकांगी होतं. तसंच, जर एखादी व्यक्ती सतत हरतच राहिली, तर ती खचते. म्हणूनच, प्रत्येकाला दोन्ही अनुभवणं गरजेचं आहे – जिंकताना विनम्रता आणि हरताना आत्मपरीक्षण शिकणं.उदाहरण: थॉमस एडिसनथॉमस एडिसन याने वीजेचा बल्ब तयार करण्यासाठी १००० पेक्षा जास्त अपयशी प्रयोग केले. कोणी विचारलं, “तुम्ही १००० वेळा हरलात, तुम्हाला वाटतं का की तुम्ही अपयशी ठरलात?” त्यावर तो म्हणाला, “मी अपयशी झालो नाही. मी फक्त १००० वेगळे मार्ग शोधले की बल्ब कसा तयार होत नाही!” स्पर्धा – हरणं म्हणजे खोटेपणा नव्हे आजच्या काळात प्रत्येक गोष्टीत स्पर्धा आहे – शाळांपासून ते करिअरपर्यंत. पालक मुलांना शिकवतात की तुला पहिला क्रमांक मिळवायचाच आहे. त्यामुळे दुसरा किंवा तिसरा येणंही “हरणं” वाटू लागतं. पण खऱ्या अर्थाने विचार केला, तर जिंकणं हे फक्त इतरांना मागे टाकणं नव्हे, तर स्वतःवर मात करणं आहे.
हरणं हे कधीही खोटं किंवा लाजिरवाणं नसतं. उलट, हरल्यानंतर जो उठतो आणि पुन्हा प्रयत्न करतो, तोच खरा विजेता असतो. हरणं शिकवतं – संयम, सहनशीलता, आणि स्वीकार हरल्यानंतर निर्माण होणाऱ्या भावना – राग, निराशा, दुःख – या सामान्य आहेत. पण याच भावना आपल्याला खंबीर बनवतात. हरणं आपल्याला शिकवतं की प्रत्येक वेळेला आपल्याला हवं ते मिळेलच असं नाही. आपल्याला वाटतं त्याच गोष्टी घडतीलच असंही नाही.हरणं म्हणजे वास्तव स्वीकारणं. आणि एकदा का माणूस वास्तव स्वीकारायला शिकला, की तो आयुष्यात कुठल्याही परिस्थितीत तग धरू शकतो.
जिंकणं आणि हरणं – दोन्हीचे नैतिक पैलू जिंकताना आपण इतरांवर अन्याय करून, फसवणूक करून, चुकीचे मार्ग अवलंबून यश मिळवलं, तर ते यश दीर्घकाळ टिकत नाही. आणि हरताना जर आपण चुकांमधून न शिकलो, तर परत पराभवच पदरी पडतो.म्हणूनच, प्रामाणिकपणे हरणं हेही जास्त मोठं आहे, जर ते तुम्हाला घडवत असेल तर. आणि प्रामाणिकपणे जिंकलात, तर ती तुमचं आयुष्यच बदलून टाकू शकते.
खऱ्या विजेत्याची ओळख जो माणूस हरतो, पण हार मानत नाही – तो विजेता. जो जिंकतो, पण इतरांचा अपमान करत नाही – तो विजेता. जो स्वतःच्या चुका स्वीकारतो – तो विजेता. जो प्रयत्न करत राहतो, परिणामाची पर्वा न करता – तो विजेता. विजय हा बाह्य असतो, पण खरा विजय स्वतःच्या आत असतो.
शेवटचा विचार – दोन्हीची गरज शेवटी, आयुष्य म्हणजे शर्यत नाही, तर एक प्रवास आहे. या प्रवासात काही ठिकाणी आपण हरतो, काही ठिकाणी जिंकतो. पण दोन्ही अनुभव आपल्याला घडवतात. हरणं आपल्याला नम्र बनवतं, तर जिंकणं आत्मविश्वास देतं. आणि हे दोन्ही गुण एकत्र आले की माणूस खऱ्या अर्थाने यशस्वी होतो – फक्त आयुष्यात नव्हे, तर माणूस म्हणूनही.
निष्कर्ष हरणं आणि जिंकणं ही फक्त दोन टोकं नाहीत – ती एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. एकाशिवाय दुसरं अधुरं आहे. आपण सतत जिंकू शकत नाही, आणि आपल्याला सतत हरायलाही नको. प्रत्येक पराभवामध्ये पुढच्या विजयाची बीजं दडलेली असतात.आपल्या जीवनात जर आपण दोन्ही गोष्टी खुल्या मनाने स्वीकारल्या – हरणं आणि जिंकणं – तर आपलं आयुष्य अधिक समृद्ध, अधिक अर्थपूर्ण आणि अधिक सुंदर होईल.
लेखन – मनिष महादेव जोशी_@₹udra
हे देखील वाचा – दारूचे राजकारण : स्वस्तात व्यसन, महागात बळी !