a p j abdul kalam – विचारांचा, विज्ञानाचा आणि विनम्रतेचा अविष्कार

a p j abdul kalam – डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांचा स्मृतिदिन: विचारांचा, विज्ञानाचा आणि विनम्रतेचा अविष्कार

२७ जुलै — एक तारीख जी भारतासाठी केवळ एका महान व्यक्तिमत्वाच्या निधनाची आठवण नाही, तर ती विज्ञान, देशभक्ती, आणि मूल्याधिष्ठित जीवनशैलीच्या प्रेरणादायी प्रवासाची स्मृतीही आहे. हाच तो दिवस होता, जेव्हा भारताने आपला “मिसाईल मॅन”, “जनतेचा राष्ट्रपती” आणि एक महान वैज्ञानिक गमावला — डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम.

त्यांच्या निधनाच्या अनेक वर्षांनंतरही, आजही त्यांच्या विचारांची आणि कार्याची प्रासंगिकता तशीच आहे. त्यांचा जीवनप्रवास, त्यांच्या स्वप्नांची दिशा आणि त्यांनी दिलेला “विकसनशील भारत”चा संदेश आजच्या पिढीसाठी एक दीपस्तंभ आहे. त्यांच्या स्मृतिदिनी त्यांचे योगदान आठवणीत ठेवणे ही फक्त औपचारिकता नसून आपल्या राष्ट्रीय कर्तव्यातील एक महत्त्वपूर्ण भाग आहे.

a p j abdul kalam

विनम्र सुरुवात ते राष्ट्रपती भवनापर्यंतचा प्रवास

डॉ. अब्दुल कलाम यांचा जन्म १५ ऑक्टोबर १९३१ रोजी रामेश्वरम्, तामिळनाडूमधील एका गरिब मुस्लिम कुटुंबात झाला. त्यांच्या वडिलांचा नौका व्यवसाय होता आणि घरात फारशी आर्थिक सुबत्ता नव्हती. मात्र त्यांनी ज्ञानाची आणि मेहनतीची कधीच तडजोड केली नाही. हेच त्यांना पुढे भारताचे सर्वोच्च वैज्ञानिक आणि राष्ट्रपती बनवून गेले.

a p j abdul kalam – त्यांनी अणुशक्ती, क्षेपणास्त्र प्रणाली आणि अंतराळ संशोधन क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले. ‘इंडियन स्पेस रिसर्च ऑर्गनायझेशन’ (ISRO) आणि ‘डिफेन्स रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट ऑर्गनायझेशन’ (DRDO) मध्ये त्यांनी केलेली कामगिरी भारताच्या संरक्षण क्षमतेला एक नवीन उंची देणारी ठरली. त्यांनी अग्नि, पृथ्वी, नाग यासारख्या क्षेपणास्त्रांच्या यशस्वी चाचण्या करून भारताला मिसाईल तंत्रज्ञानात आत्मनिर्भर बनवले.

‘जनतेचा राष्ट्रपती a p j abdul kalam ’

डॉ. कलाम हे २००२ ते २००७ या कालावधीत भारताचे ११ वे राष्ट्रपती होते. राष्ट्रपतीपद ही एक प्रतिष्ठेची, पण दूरदर्शी विचारांची मागणी करणारी भूमिका आहे. पण डॉ. कलाम यांनी ही भूमिका केवळ औपचारिक न मानता, जनतेच्या हृदयात घर करणाऱ्या राष्ट्रपतीची ओळख निर्माण केली. ते विद्यार्थी, शिक्षक, वैज्ञानिक आणि सर्वसामान्य नागरिकांशी थेट संवाद साधत. त्यांचे भाषण, त्यांचा आत्मविश्वास, आणि त्यांच्या डोळ्यातील स्वप्न लोकांना प्रेरित करत असे.

a p j abdul kalam – त्यांनी ‘India 2020’ या पुस्तकात भारताला २०२० पर्यंत विकसित राष्ट्र बनवण्याचे स्वप्न मांडले. शिक्षण, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ग्रामीण विकास यांचा समन्वय साधत त्यांनी एक नवा विकासाचा आराखडा समोर ठेवला.

अंतिम श्वासही शिक्षण देताना

२७ जुलै २०१५ रोजी शिलाँग येथील IIM मध्ये विद्यार्थ्यांना “Creating a Livable Planet Earth” या विषयावर व्याख्यान देताना त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला. हे त्यांच्या जीवनाचं सर्वात बोलकं चित्र होतं — मृत्यू आलेला असताना सुद्धा ते शिक्षण देत होते. त्यांच्या जाण्याने संपूर्ण देश हळहळला, पण त्यांचे जीवनकार्य आणि विचार मात्र अनंत काळ प्रेरणा देत राहणार होते.

डॉ. कलाम यांचा विचारांचा वारसा

डॉ. कलाम यांचे विचार हे आजही शिक्षणव्यवस्थेत, तरुणांच्या नेतृत्व विकासात आणि विज्ञानप्रणीत धोरणांत मार्गदर्शन करणारे आहेत. त्यांनी कायम म्हटलं की, “सपने वो नहीं जो नींद में आते हैं, सपने वो हैं जो नींद उडाते हैं.” त्यांच्या दृष्टीने स्वप्न म्हणजे कृतीला प्रवृत्त करणारा उद्देश.

त्यांनी नेहमी तरुणांना विचार करायला, नवप्रवर्तन करायला आणि जोखीम पत्करायला शिकवलं. शिक्षणावर त्यांचा भर इतका होता की, त्यांनी अनेक विद्यापीठांमध्ये थेट विद्यार्थ्यांशी संवाद साधण्याचा उपक्रम राबवला. “What can I give?” ही चळवळ त्यांनी सुरू केली, ज्यात प्रत्येक व्यक्तीने देशासाठी काही तरी देण्याचा विचार करावा, असा आग्रह होता. a p j abdul kalam

आजच्या काळात डॉ. कलाम का आवश्यक आहेत?

आजच्या सामाजिक, राजकीय आणि शैक्षणिक परिस्थितीत जेव्हा मूल्यांचा, विचारांचा आणि विज्ञानाचा अभाव जाणवतो, तेव्हा डॉ. कलाम यांची आठवण अनिवार्य ठरते. शिक्षण हे केवळ परीक्षेपुरते न राहता, राष्ट्रनिर्मितीसाठी उपयुक्त असावं, अशी त्यांची धारणा होती. त्यांनी विद्यार्थ्यांना विचारवंत, नवोपक्रमशील, आणि सहिष्णु नागरिक होण्यासाठी सतत प्रेरित केलं.

विज्ञान आणि अध्यात्म यांचा संगम त्यांच्या विचारांमध्ये स्पष्ट दिसतो. ते विज्ञानाच्या माध्यमातून देशाच्या प्रगतीचं स्वप्न पाहत होते, आणि त्यातही मानवी मूल्यांची अधोरेखा कायम होती.

स्मृतिदिनाचे उद्दिष्ट : फक्त श्रद्धांजली नाही, कृतीची सुरुवात असावी

a p j abdul kalam – डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांचा स्मृतिदिन आपण केवळ एक औपचारिक श्रद्धांजली म्हणून साजरा करू नये. त्यापेक्षा, त्यांच्या विचारांना आचरणात आणण्याचा, त्यांच्या स्वप्नांना आपल्या कृतीतून पूर्णत्व देण्याचा संकल्प आपण करायला हवा. त्यांच्या स्मृतिदिनी शाळा, महाविद्यालये, संशोधन संस्था, सरकारी आणि खासगी क्षेत्रात विज्ञानप्रेम, देशभक्ती आणि मूल्याधिष्ठित शिक्षणावर चर्चा व्हायला हवी.

समारोप : डॉ. कलाम म्हणजे काळाच्या पुढचा विचार

a p j abdul kalam – डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम हे केवळ एक व्यक्तिमत्त्व नव्हते, ते एक चळवळ होते. त्यांचा मृत्यू हा एका शरीराचा अंत होता, पण त्यांच्या विचारांची आणि प्रेरणेची ऊर्जा आजही आपल्यामध्ये जिवंत आहे. आपण जर प्रत्येक भारतीयाने “भारताला विकसित राष्ट्र बनवण्यासाठी मी काय करू शकतो?” हा प्रश्न स्वतःला विचारला, तर डॉ. कलाम यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल.

त्यांचा स्मृतिदिन म्हणजे आत्मपरीक्षण, प्रेरणा आणि कृतीचा आरंभ. त्यांचं जीवन सांगतं — स्वप्न बघा, परिश्रम करा आणि देशासाठी काही तरी सकारात्मक करून दाखवा.

लेखन – मनिष जोशी ₹udra – शब्दांचा शिलेदार

हे देखील वाचा – जागतिक निसर्ग संवर्धन दिन